Khai sáng là gì?

Immanuel Kant

Hiếu Tân dịch

This is a so important text that I cannot help translating it myself

[though there have been dozens of Viet.versions circulating]

Khai sáng là sự vươn lên của con người khỏi tình trạng vị thành niên mà hắn tự áp đặt cho mình. Vị thành niên là không có khả năng sử dụng hiểu biết của chính mình mà không cần sự dẫn dắt của người khác. Tình trạng vị thành nên này là tự áp đặt nếu nguyên nhân của nó không nằm trong sự thiếu hiểu biết mà nằm trong sự thiếu cả quyết và thiếu can đảm để sử dụng trí tuệ của chính mình mà không có sự dẫn dắt của người khác. Do đó, “Hãy dám biết!” (Sapere aude.) “Hãy can đảm sử dụng hiểu biết của chính mình” là khẩu hiệu của khai sáng.

Lười nhác và hèn nhát là những lí do khiến một phần đông đến thế của loài người vẫn cam tâm làm vị thành niên trong suốt cuộc đời của họ, rất lâu sau khi tự nhiên đã giải phóng họ khỏi sự dẫn dắt của bên ngoài. Đó cũng là lí do tại sao nhiều người khác tự khoác lấy vai trò giám hộ đến thế. Bởi làm vị thành niên thì thật là dễ chịu. Nếu tôi có một cuốn sách nó suy nghĩ hộ tôi, một mục sư hành động thay cho lương tâm tôi, một thày thuốc kê đơn ăn kiêng cho tôi, và vân vân, thì tôi chẳng cần tự mình ra tay làm gì.

Tôi chưa bao giờ gặp Khổng Tử

HIẾU TÂN

Bạn sẽ cười khi nghe tôi nói câu này; thì đã có ai gặp đâu, người sống cách chúng ta 25 thế kỷ. Nhưng có một sự thật là Khổng Tử vẫn sống, tuy chỉ mờ mờ bàng bạc trong dân gian. Với tôi điều này là quan trọng nhất: tôi chưa bao giờ muốn gặp ngài.

NHỮNG CHUYỆN CHƯA KỂ VỀ ĐÔNG KYSÔT

HIẾU TÂN

Phần 1: Cuộc trò chuyện chưa từng có

giữa chàng hiệp sĩ Mặt buồn với một kẻ xa lạ

  Đông Kysôt (Don Quichotte / hay Đôn Kihôtê - Don Quijote) ngồi bên bờ suối vắng. Dưới ánh sao mờ. Trong rừng cây xào xạc. Thân thể kiệt quệ và rớm máu.Giáp tả tơi, giáo gãy mẻ, mũ trụ bẹp rúm. Cạnh đó, con Rôtxinăngtê run rẩy và ủ rũ.

-          Kính chào hiđangô, ngài suy nghĩ gì vậy, trong cảnh trời đêm kỳ ảo như đêm nay, một mình giữa rừng khuya tịch mịch này? Phải chăng ngài đang ôn lại những chiến công hiển hách của đời hiệp sĩ giang hồ, hay đang để tâm tưởng bay bổng theo hình bóng ý trung nhân Đuynxinê đuy Tôbôdô kiêu bạc, mà sắc đẹp có một không hai dưới gầm trời từng khiến mọi con tim biết yêu phải thổn thức  ước ao ?

-      Không một ai có quyền diễu cợt ta, diễu cợt Đông Kysôt này, kể cả anh, kẻ hậu sinh đáng mến ạ. Trang phục và phong thái của anh cho ta biết anh đến từ phương trời xa lạ, giữa ta và anh có khoảng cách nhiều thế kỉ. Cho dù ta luôn cho rằng phán xét của các thế hệ đến sau là đáng trọng,vì trí tuệ của họ đã được thời gian bồi đắp cho dày thêm bằng những khôn ngoan của nhân loại, cho dù tất cả điều đó, anh cũng không có quyền diễu cợt ta.

Tôn giáo bị khoa học quật đổ

(La religion terrassée par la science)

STEVEN WEINBERG^*, The New York Review of Books

HIẾU TÂN dịch

Khoa học và tôn giáo thật ra vốn không xung khắc, nhưng thật khó nói. Tiến bộ khoa học phần nào làm giảm những bí mật của vũ trụ, từ thế kỉ 18 đã gây ra sự suy tàn của đức tin. Quá trình này để lại cho nhân loại cái nhìn khá lạnh lẽo vào vũ trụ, nhưng lại thả ra sự mù quáng làm sinh ra đủ loại sùng bái. Và ngay cả không có Chúa đi nữa, thì chủ nghĩa hư vô cũng không phải là định mệnh

Trong bài phát biểu nổi tiếng ở ĐH Harvart năm 1837 về “nhà bác học Mỹ”, triết gia Ralph Emerson đã thấy trước cái ngày mà nước Mỹ thôi không còn là “những người tập tễnh đi tìm học để biết những miền đất khác”. Tiên đoán của ông được thực hiện đầu thế kỉ 20, nhất là trong các lĩnh vực khoa học. Đây là điều may mắn. Trong danh sách các nhà bác học kiệt xuất, Emerson nêu tên Copernic, Galilée và Newton, bên cạnh Socrate, Jesus và Swendenborg[1].

HIẾU TÂN: Bài đăng 'Vanchuongviet.org'

HIẾU TÂN 

BÀI ĐĂNG VĂN CHƯƠNG VIỆT ĐẾN 25/12/2011




“BÀN TAY BẨN” Kịch Jean-Paul Sartre : Triết lý hiện sinh về Tự do và lựa chọn (tiểu luận)

“Công lý” Nga (nhìn ra thế giới - Thời sự)

“Orban - hóa” của Hungary đang làm châu Âu lo ngại (nhìn ra thế giới- Thời sự)

“Tunisia đã trở thành một Belarus Bắc Phi” (nhìn ra thế giới - Thời sự)

10 con kỳ lân hàng đầu trong chính sách Trung Hoa. (nhìn ra thế giới- Thời sự)

20 tác giả dưới 40 tuổi (nhìn ra thế giới-Văn học)

Aha! Hoàng đế cởi truồng! (tạp văn)

Cuộc thử nghiệm Hồi giáo

Ai Cập có thể vận hành một nền Dân chủ không?

Juliane von Mittelstaedt và Volkhard Windfuhr ở Cairo

Spiegel 31/1/2012

http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,812196,00.html

Đám đông tụ tập tại quảng trường Tahrir ngày 25 tháng Giêng 2012 để kỉ niệm một năm ngày nổi dậy -  Ảnh: Scott Nelson / DER SPIEGEL

Một năm sau cách mạng, Ai Cập có thể có nghị viện, nhưng còn xa nó mới có thể tự coi mình là một nền dân chủ thực sự. Những người Salafist siêu bảo thủ có những nỗi e ngại về một chế độ đại nghị, trong khi các chính khách thế tục lo rằng Huynh đệ Hồi giáo và hội đồng quân nhân đang mặc cả sau hậu trường.

Những đứa con đần độn

Joseph Conrad

Hiếu Tân dịch

Joseph Conrad

Chúng tôi đang chạy xe trên đường từ Treguier đến Treguier. Chúng tôi chạy nước kiệu nhẹ nhàng giữa những hàng dậu trên đỉnh một bức tường đất ở hai bên đường; rồi đến dốc trước Ploumar con ngựa chuyển sang đi bước một, người xà ích từ thùng xe nhảy phịch xuống. Anh ta đập nhẹ chiếc roi ngựa và bắt đầu leo dốc, bước đi vụng về bên cạnh xe, một tay đặt lên bậc lên xuống, mắt nhìn xuống đất. Một lúc sau anh ta ngẩng đầu lên, đưa roi chỉ con đường và kêu lên:

“Thằng ngố!”

Nắng rọi gay gắt trên mặt đất mấp mô. Trên đỉnh dốc là những lùm cây khẳng khiu, cành cây vươn cao trên nền trời như những cây cà kheo. Những cánh đồng hẹp, bị cắt rời ra bởi những hàng rào và những bức tường đá chạy dích dắc trên sườn đồi, nằm trong những mảnh chữ nhật màu xanh lá cây và vàng rực giống như những nét vẽ vụng về của một bức tranh ngây ngô. Quang cảnh này bị chia thành hai bởi cái vạch trắng của con đường trải ra thành những vòng xa tắp giống như một con sông bụi trườn ra khỏi những quả đồi, đi ra phía biển. 

“Nó đây này” người xà ích lại nói.